Ministerstwo spraw zagranicznych Arabii Saudyjskiej oświadczyło 7 lutego 2024 roku, że nie będzie stosunków dyplomatycznych z Izraelem, dopóki nie zostanie uznane niepodległe państwo arabskie w granicach z 1967 roku ze wschodnią Jerozolimą jako stolicą i dopóki nie ustaną walki w Gazie. W lutym 2025 roku ponownie podkreśliło, że normalizacja nie nastąpi bez niepodległego państwa. Arabia Saudyjska przedstawiła te warunki jako warunek wstępny stosunków dyplomatycznych.
Co zadeklarował Rijad
Oświadczenie z lutego 2024 roku określało uznanie państwowości w granicach z 1967 roku ze wschodnią Jerozolimą jako stolicą, zakończenie izraelskich działań wojskowych w Gazie oraz wycofanie wojsk izraelskich z Gazy. W maju 2024 roku Departament Stanu USA opisał wymagania Arabii Saudyjskiej jako spokój w Gazie i drogę do niepodległego państwa. To rozróżnienie ma znaczenie: „droga” nie musi oznaczać natychmiastowego utworzenia państwa, podczas gdy publiczne oświadczenie Arabii Saudyjskiej domagało się jego uznania.
Polityka Arabii Saudyjskiej nawiązuje również do Arabskiej Inicjatywy Pokojowej z 2002 roku, która proponowała normalizację regionalną po wycofaniu się z terytoriów zajętych w 1967 roku, uzgodnionym rozwiązaniu kwestii uchodźców oraz utworzeniu państwa arabskiego ze wschodnią Jerozolimą jako stolicą. Aktualne sformułowania można znaleźć w datowanym oświadczeniu saudyjskiego ministerstwa spraw zagranicznych i jego ponownym potwierdzeniu z lutego 2025 roku.
Stanowisko Izraela
19 lutego 2024 roku izraelski gabinet jednogłośnie przyjął deklarację odrzucającą międzynarodowe dyktaty dotyczące ostatecznego porozumienia oraz jednostronne uznanie państwa arabskiego; stwierdził, że porozumienie może wynikać wyłącznie z bezpośrednich negocjacji bez warunków wstępnych. Następnego dnia premier Benjamin Netanjahu przedstawił Knesetowi takie brzmienie. Netanjahu przedstawił stanowisko deklaracji: Izrael sprzeciwiał się jednostronnemu uznaniu i opowiadał się za bezpośrednimi negocjacjami.
W lipcu 2024 roku Kneset głosami 68–9 przyjął odrębną deklarację sprzeciwiającą się ustanowieniu państwa arabskiego na zachód od rzeki Jordan. Było to szersze sformułowanie niż lutowa deklaracja sprzeciwiająca się jednostronnemu uznaniu. Argument Izraela dotyczący bezpieczeństwa koncentruje się na zagrożeniu ze strony uzbrojonego podmiotu w pobliżu skupisk ludności oraz na potrzebie możliwych do egzekwowania ustaleń w dziedzinie bezpieczeństwa. Żądanie państwowości ze strony Arabii Saudyjskiej jest jednoznaczne, a negocjatorzy muszą zniwelować tę zasadniczą rozbieżność.
Dlaczego warunki są politycznie trudne
Rządy Izraela potrzebują poparcia parlamentarnego, a partnerzy koalicyjni publicznie sprzeciwiali się ustępstwom terytorialnym i państwowości. Odejście partii z koalicji może zagrozić jej większości, ale samo w sobie nie rozwiązuje Knesetu ani automatycznie nie prowadzi do wyborów. Układ sił w koalicji utrudnia ustępstwa: partie sprzeciwiające się państwowości mogą zagrozić większości parlamentarnej rządu.
Stany Zjednoczone stwierdziły, że saudyjskie żądania dotyczące państwowości stanowiły element pakietu powiązanego z normalizacją. Zobacz briefing z 2 maja 2024 roku oraz zapis głosowania Knesetu z lipca 2024 roku. Ogólny pakiet i jego elementy amerykańskie omawia przegląd kategorii.