Rola Arabii Saudyjskiej jako opiekuna dwóch najświętszych meczetów islamu nadaje jej publicznym stanowiskom religijne znaczenie, ale społeczności i uczeni muzułmańscy nie podlegają jednej władzy. Normalizacja mogłaby wpłynąć na debatę publiczną w regionie; nie dałaby Rijadowi kontroli nad interpretacją islamu ani automatycznie nie rozstrzygnęłaby sporów dotyczących Jerozolimy.
Ograniczony zasięg wpływów religijnych Arabii Saudyjskiej
Tytuł saudyjskiego króla, Opiekun Dwóch Świętych Meczetów, odnosi się do Wielkiego Meczetu w Mekce i Meczetu Proroka w Medynie. Saudyjski rząd i instytucje duchowne mogą kształtować debatę w królestwie oraz zapewniać oficjalnym stanowiskom widoczność za granicą. Nie przemawiają jednak w imieniu każdej społeczności muzułmańskiej ani nie określają jednolitej religijnej reakcji na stosunki dyplomatyczne z Izraelem.
Dlatego twierdzenia, że jedna saudyjska decyzja religijna usunęłaby barierę dla setek milionów muzułmanów, wyolbrzymiają wpływy królestwa. Ostrożniejszy wniosek jest taki: zmiana polityki Arabii Saudyjskiej mogłaby mieć znaczenie ze względu na status królestwa, ale reakcje pozostałyby zróżnicowane. Nie ma dowodów, by sugerować, że Arabia Saudyjska uzyskała lub formalnie zabiegała w ramach normalizacji o nową rolę w świętych miejscach Jerozolimy.
Udokumentowana opieka Jordanii
Rola Jordanii ma konkretne podstawy dokumentacyjne. Artykuł 9 traktatu pokojowego izraelsko-jordańskiego z 1994 roku stanowi, że Izrael szanuje szczególną rolę Jordanii w muzułmańskich świętych miejscach w Jerozolimie i nada jej wysoki priorytet w negocjacjach dotyczących ostatecznego statusu, co odnotowuje tekst traktatu. W 2013 roku król Abdullah II i Mahmoud Abbas podpisali porozumienie potwierdzające opiekę króla nad islamskimi i chrześcijańskimi świętymi miejscami Jerozolimy oraz upoważniające do działań prawnych na rzecz ich ochrony; Królewski Dwór Haszymidzki opublikował informację o porozumieniu. Opis Królewskiego Dworu Haszymidzkiego podsumowuje oba ustalenia.
Opieka ta różni się od bieżącego zarządzania sprawami religijnymi oraz od roszczeń dotyczących bezpieczeństwa lub suwerenności. Jordańscy urzędnicy Waqfu administrują sprawami religijnymi w islamskim kompleksie świętym, podczas gdy izraelskie władze kontrolują dostęp i bezpieczeństwo na miejscu. Takie rozróżnienie zapobiega sugerowaniu, że jedna instytucja sprawuje każdą formę kontroli.
Dlaczego ta kwestia ma znaczenie dla normalizacji
Święte miejsca Jerozolimy mają znaczenie religijne i narodowe, więc każda zmiana dyplomatyczna w regionie może wywołać dyskusje o dostępie, zarządzaniu i wpływach politycznych. Rola Jordanii oparta na traktacie jest już ustalona, a porozumienie z 2013 roku ją potwierdziło. Twierdzenie, że Arabia Saudyjska zamierza zastąpić lub dzielić tę rolę, wymaga bezpośrednich dowodów; nie należy go wywodzić z tego, że Arabia Saudyjska opiekuje się świętymi miejscami w Mekce i Medynie.
Formalne stosunki izraelsko-saudyjskie mogłyby stworzyć nowe kanały dialogu religijnego, polityki pielgrzymkowej i konsultacji regionalnych, ale są to możliwe tematy rozmów dyplomatycznych, a nie ogłoszone rezultaty. Najważniejsze fakty dotyczą ograniczonego zakresu saudyjskiego autorytetu religijnego i udokumentowanego układu jordańskiego. Szerszą stawkę przedstawia przegląd.