Międzynarodowe prawo humanitarne (MPH) zakazuje ataku, jeśli można się spodziewać, że spowoduje on uboczną śmierć lub obrażenia cywilów bądź szkody wśród ludności cywilnej, które byłyby niewspółmierne do konkretnej i bezpośredniej przewidywanej korzyści wojskowej. Zasada ta ocenia przewidywane szkody przed atakiem; sama późniejsza liczba ofiar ani nie dowodzi naruszenia, ani go nie wyklucza. Obowiązuje równolegle z odrębnymi obowiązkami odróżniania celów wojskowych od obiektów cywilnych i podejmowania wykonalnych środków ostrożności.
Test prawny dotyczy konkretnego ataku
Zakaz ten określa art. 51 ust. 5 lit. b Protokołu dodatkowego I, a Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża uznaje go za normę zwyczajową w międzynarodowych i niemiędzynarodowych konfliktach zbrojnych. Porównuje się przewidywane uboczne szkody z konkretną i bezpośrednią korzyścią wojskową oczekiwaną w wyniku ataku, jak podsumowuje MKCK w zwyczajowej normie MPH nr 14. Ogólne cele polityczne nie mogą zastąpić wskazanej korzyści wojskowej. Prawo nie ustanawia wzoru liczbowego ani nie sprowadza oceny do samodzielnego wskaźnika ofiar cywilnych.
Oceny dokonuje się na podstawie informacji, które były racjonalnie dostępne osobom planującym atak lub podejmującym decyzję o nim w danym momencie. Późniejsze dowody mogą pomóc ustalić, co wiedziano lub czego można było racjonalnie oczekiwać, ale nie zastępują oceny przeprowadzonej z perspektywy czasu ataku. Błędne oszacowanie nie sprawia też automatycznie, że atak był zgodny z prawem: znaczenie mają przewidywane szkody, oczekiwana korzyść, weryfikacja celu i wykonalne środki ostrożności.
Proporcjonalność idzie w parze ze środkami ostrożności
Artykuł 57 wymaga od osób planujących atak lub podejmujących decyzję o nim podjęcia wszelkich wykonalnych działań w celu sprawdzenia, czy cel jest wojskowy, wyboru środków i metod pozwalających uniknąć ubocznych szkód lub je ograniczyć oraz powstrzymania się od ataku, jeśli można się spodziewać, że spowoduje on nadmierne szkody. Atak należy odwołać lub zawiesić, jeśli nowe informacje zmienią tę ocenę. Gdy wybór między celami zapewnia podobną korzyść, należy wybrać cel, który według przewidywań stwarza najmniejsze zagrożenie dla ludności cywilnej.
Obowiązki te mają znaczenie w walkach miejskich, gdzie Hamas i inne grupy zbrojne działają wśród budynków cywilnych. Ich postępowanie nie może pozbawiać cywilów ochrony ani osłabiać zobowiązań Izraela. O odrębnych zasadach dotyczących obiektów cywilnych i ostrzeżeń przeczytaj w artykule Ochrona ludności cywilnej przy atakowaniu celów w miastach. Informacje o izraelskich procedurach kontrolnych znajdziesz w artykule Jak Izrael kontroluje decyzje o wyborze celów.
Liczba ofiar to dowód, a nie test prawny
Odnotowane zgony i szkody mogą stanowić istotny dowód w późniejszym dochodzeniu, ale ocena proporcjonalności dotyczy przewidywanych ubocznych szkód i oczekiwanej korzyści wojskowej w chwili planowania ataku lub podejmowania decyzji o nim. Duża liczba ofiar sama w sobie nie dowodzi niewspółmierności, a mała nie usprawiedliwia ataku, po którym spodziewano się nadmiernych szkód, ani ataku wymierzonego w cywilów. Pytanie prawne dotyczy konkretnego ataku, dostępnych wówczas informacji i zastosowanych środków ostrożności.
Określenia „atak jako całość” nie wolno używać do łączenia niezwiązanych ze sobą uderzeń ani do zastępowania korzyści z konkretnego ataku ogólnymi celami kampanii. Ocenianą korzyść należy ściśle powiązać z konkretnym atakiem.