Cmentarz na Górze Oliwnej rozrósł się na wschodnim paśmie wzgórz Jerozolimy, nad Doliną Cedronu i naprzeciw Wzgórza Świątynnego. Pochodzące z czasów biblijnych groty grobowe w okolicy świadczą o dawnych pochówkach, natomiast żydowskie pochówki na paśmie wzgórz rozwinęły się w późnym okresie Pierwszej Świątyni i w okresie Drugiej Świątyni. Praktyki zmieniały się na przestrzeni stuleci, dlatego historia cmentarza jest długa, ale nie świadczy o nieprzerwanych pochówkach przez trzy tysiące lat.
Od starożytnych grot grobowych po średniowieczną przerwę
Najstarsze groty grobowe związane z Górą Oliwną leżą w pobliżu Silwanu i pochodzą z czasów biblijnych. Pochówki na wschodnim paśmie wzgórz nasiliły się w późnym okresie Pierwszej Świątyni, mniej więcej od VIII do VI wieku p.n.e., i trwały w okresie Drugiej Świątyni. Około 70 roku n.e. na wzgórzach znajdowało się wiele grot grobowych pośród ogrodów i gajów oliwnych. Historyczny opis Jewish Virtual Library odnotowuje, że wiele starożytnych grot zostało później splądrowanych, a w okresach pomiędzy nimi Żydzi grzebali zmarłych także w innych miejscach.
Źródła historyczne wskazują na żydowskie pochówki na południowych stokach i na wschód od Wzgórza Świątynnego w okresach arabskim, krzyżowców i mameluckim. Pod panowaniem osmańskim, począwszy od XVI wieku, Żydzi powrócili do pochówków w niektórych częściach Góry Oliwnej. Te zmiany są istotne: znaczenie cmentarza wynika z wielowiekowego związku z Jerozolimą, a nie z twierdzenia, że jedno miejsce było stale użytkowane.
Kwatery odzwierciedlają społeczności Jerozolimy
Cmentarz nie jest jednolitą nekropolią. Obejmuje obszary związane z różnymi bractwami pogrzebowymi i społecznościami. Na przykład na cmentarzu chasydzkim pochówki rozpoczęto w 1856 roku, a kontynuowano je do wojny w 1948 roku; spoczywają tam członkowie jerozolimskich dynastii chasydzkich i rabini tych dynastii. W kwaterze Generalnego Bractwa Pogrzebowego w latach 1939–1948 pochowano prawie 5 000 osób, głównie mieszkańców Jerozolimy. Osiem mniejszych obszarów należy zasadniczo do społeczności orientalnych. Opisy kwater pokazują, jak instytucje wspólnotowe kształtowały układ cmentarza.
Według raportu izraelskiego kontrolera państwowego o odbudowie, rozwoju i bezpieczeństwie cmentarza, obecnie znajduje się na nim szacunkowo ponad 60 000 grobów na obszarze około 300 dunamów. Te szacunki i powierzchnia dotyczą obecnego terenu; starsze źródła posługują się innymi granicami i danymi.
Pochówki ustały w 1948 roku i wznowiono je w 1967 roku
Żydowskie pochówki na górze ustały w 1948 roku i wznowiono je 19 lat później, po wojnie sześciodniowej. Podczas jordańskich rządów w latach 1948–1967 cmentarz doznał rozległych zniszczeń; kontroler państwowy podaje, że zbezczeszczono dziesiątki tysięcy grobów. Raport odnotowuje również, że od 1968 roku izraelskie rządy podejmowały decyzje dotyczące odbudowy i bezpieczeństwa, ale istotne prace przez lata były opóźniane. Kontroler państwowy niezależnie potwierdza w swoim raporcie o odbudowie i utrzymaniu, że pochówki wstrzymano w 1948 roku, a wznowiono w 1967 roku. Współczesne dzieje cmentarza i jego utrzymanie opisuje relacja o zniszczeniach i odbudowie.
Góra Oliwna jest zarówno czynnym cmentarzem, jak i miejscem historycznym. Jej kwatery odzwierciedlają praktyki pogrzebowe żydowskich społeczności Jerozolimy, a zmieniająca się chronologia nie pozwala zamienić rzeczywistego, głębokiego związku z tym miejscem w niepoparte dowodami twierdzenie o nieprzerwanym użytkowaniu.