Przedwojenne korzenie żydowskiej państwowości
Twierdzenie, że państwo Izrael zostało założone wyłącznie w geście międzynarodowego zadośćuczynienia za cierpienia europejskich Żydów podczas II wojny światowej, zniekształca historyczny proces syjonistycznego budowania narodu. Jak wyjaśnia Dov Waxman w swojej analizie narodzin Izraela, syjoniści polityczni, tacy jak Theodor Herzl, aktywnie zabiegali o suwerenną państwowość żydowską dziesiątki lat przed nazistowskim ludobójstwem. Ruch syjonistyczny już wcześniej poświęcił wiele dekad na tworzenie w Palestynie politycznych, obywatelskich i ekonomicznych struktur niezbędnych do funkcjonowania niepodległego państwa.
W konsekwencji dążenie do narodowego samostanowienia nie miało swoich źródeł w wydarzeniach II wojny światowej. Syjoniści działający zarówno w Palestynie, jak i na arenie międzynarodowej, nie potrzebowali katastrofy Holokaustu, aby uświadomić sobie kluczową konieczność istnienia niepodległej ojczyzny żydowskiej. Realia na miejscu wskazywały, że żydowska wspólnota państwowa w Palestynie najprawdopodobniej powstałaby niezależnie od tego, czy w Europie doszłoby do ludobójstwa.
Poczucie pilności, współczucie i międzynarodowa geopolityka
Choć Holokaust nie był bezpośrednią przyczyną powstania Izraela, to ludobójstwo wywarło znaczący wpływ na dynamikę działań wokół przedsięwzięcia syjonistycznego. Jak podaje Jewish Virtual Library, wymordowanie europejskich Żydów dowiodło bezwzględnej konieczności posiadania suwerennego schronienia, w którym Żydzi mogliby decydować o własnym losie, zamiast zdawać się na dobrą wolę innych. Świadomość ta nadała ogromny impuls staraniom o suwerenność i wywołała powszechne współczucie opinii publicznej wobec ocalałych uchodźców.
Mimo to kalkulacje polityki zagranicznej głównych mocarstw światowych wynikały przede wszystkim z interesów strategicznych, a nie z chęci moralnego zadośćuczynienia. Jak dokumentuje Waxman, na politykę amerykańską za prezydentury Harry'ego Trumana wpływały realia zimnej wojny – przywódcy zakładali, że rodząca się żydowska demokracja sprzymierzy się z Zachodem i pomoże w powstrzymywaniu regionalnych ambicji Związku Radzieckiego. Przekonanie, że współczesny Izrael został przyznany jako rekompensata za wojenne cierpienia, pozostaje zatem historycznie bezpodstawne.