Bariery architektoniczne w starożytnym kompleksie
Grobowiec Patriarchów, zwany również Makpela, położony jest w Hebronie i stanowi jedno z najświętszych miejsc w judaizmie. Monument ten jest czczony jako miejsce pochówku patriarchów: Abrahama, Izaaka i Jakuba, a także pramatek: Sary, Rebeki i Lei. Pomimo przyciągania ogromnych rzesz wiernych – w tym ponad miliona odwiedzających w 2019 roku – ta starożytna herodiańska budowla pozostawała jednym z nielicznych tak znaczących miejsc pozbawionych udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami fizycznymi.
Wejście do kompleksu wiązało się historycznie z pokonywaniem poważnych barier architektonicznych. Przybywający musieli wspiąć się po około trzydziestu schodach, by jedynie przemieścić się z poziomu ulicy do wejścia do budynku. Już za bramą kolejne sześćdziesiąt stopni oddzielało odwiedzających od wyniesionych sal modlitewnych. Dla użytkowników wózków inwalidzkich, osób korzystających z pomocy ortopedycznych oraz starszych pielgrzymów te strome schody sprawiały, że wejście do sanktuarium było wyjątkowo trudne lub wręcz fizycznie niemożliwe.
Planowanie archeologiczne i ochrona zabytków
Aby wyeliminować tę barierę, izraelskie organy planistyczne podjęły inicjatywę budowy dedykowanej windy i traktu pieszego łączącego parking z placem Rochelle Berkowitz oraz głównym sanktuarium. Ponieważ główna herodiańska budowla jest jednym z najstarszych nieprzerwanie użytkowanych kamiennych zabytków na świecie, Koordynator Działań Rządu na Terytoriach (COGAT) zlecił swojej Jednostce Archeologicznej ocenę każdego etapu przedsięwzięcia.
Zespół inżynieryjny przygotował trzy alternatywne plany architektoniczne, aby zabezpieczyć integralność strukturalną oraz estetykę starożytnego sanktuarium. W ostatecznym projekcie usytuowano windę przy nowszej, zewnętrznej części muru, unikając jakiejkolwiek ingerencji w zasadniczą strukturę kamieniarską z okresu Drugiej Świątyni. Ściślej rzecz biorąc, nowe elementy przylegają do południowo-zachodniej części, gdzie w X wieku wzniesiono średniowieczną strukturę obronną, rozbudowaną następnie w XIV wieku za panowania mameluków.
Procedura formalna i odrzucenie sprzeciwów
W 2020 roku Ministerstwo Obrony Izraela poleciło podkomitetowi ds. planowania i pozwoleń Administracji Cywilnej wydanie pozwolenia na budowę w ramach projektu poprawy dostępności. Zgodnie z procedurami prawnymi organy planistyczne wyznaczyły obligatoryjny sześćdziesięciodniowy okres na zgłaszanie zastrzeżeń społecznych przed rozpoczęciem prac budowlanych.
Wpłynęły dwa formalne protesty przeciwko inwestycji. Jedno odwołanie złożyły władze miejskie Hebronu podlegające pod Arab Settlers Authority, a drugie Emek Shaveh – izraelska organizacja pozarządowa zajmująca się kwestiami archeologicznymi. Władze planistyczne przeanalizowały argumenty stron, poddały ewaluacji alternatywne rozwiązania architektoniczne i oficjalnie odrzuciły oba sprzeciwy, otwierając drogę do realizacji humanitarnego pozwolenia na budowę.
Służąc wszystkim wiernym bez wyjątku
Komentatorzy i dziennikarze śledzący przebieg wydarzeń, w tym Sheri Oz, podkreślali, że przystosowanie tego świętego miejsca dla osób na wózkach inwalidzkich przynosi bezpośrednie korzyści zarówno muzułmańskim, jak i żydowskim pielgrzymom, pragnącym modlić się w tym otoczonym czcią sanktuarium.