Pochodzenie wiralowego nagrania
Jesienią 2023 r. w mediach społecznościowych zaczęło krążyć nagranie wideo, które rzekomo miało demaskować izraelską ekipę telewizyjną inscenizującą ofiary. Wideo przedstawiało młodą osobę leżącą na chodniku w otoczeniu ludzi operujących kamerami, mikrofonami na wysięgnikach i kosmetykami charakteryzatorskimi, z widocznym czerwonym barwnikiem lub sztuczną krwią w pobliżu postaci. Towarzyszące wpisom podpisy sugerowały, że scena ukazuje izraelskich dziennikarzy wykorzystujących „wynajętych statystów” (tzw. crisis actors) do sfabrykowania skutków ostrzałów rakietowych izraelskich miast i miasteczek. Jednak analiza kryminalistyczna i weryfikacja wizualna szybko wykazały, że materiał nie ma nic wspólnego z dziennikarstwem informacyjnym, działaniami służb ratunkowych ani ostrzałami rakietowymi.
Organizacje weryfikujące fakty, w tym Snopes i Reuters, potwierdziły, że klip to materiał zza kulis produkcji filmowej, opublikowany pierwotnie na TikToku w kwietniu 2022 r. przez członka ekipy. Nagranie dokumentowało powstawanie krótkometrażowego dramatu zatytułowanego „Empty Place” w reżyserii Awniego Eshtaiwe. Uwieczniona scena była artystyczną rekonstrukcją na potrzeby projektu fabularnego, nakręconą w całości w plenerze z udziałem profesjonalnych aktorów, oświetlenia scenicznego i protetyki charakteryzatorskiej. Produkcja powstała ponad osiemnaście miesięcy przed pojawieniem się wiralowych postów, co definitywnie obala tezę, jakoby przedstawiała izraelską stację informacyjną przygotowującą zmanipulowaną relację.
Mechanizmy dezinformacji o „podstawionych ofiarach”
Zarzut, że ofiary cywilne to „podstawieni statyści”, jest powracającą taktyką dezinformacyjną stosowaną w celu deprecjonowania realnego ludzkiego cierpienia i podważania wiarygodności zweryfikowanych relacji medialnych. Gdy wrogie podmioty lub sieciowi propagandyści usiłują odwrócić uwagę od ataków rakietowych wymierzonych w strefy mieszkalne, twierdzenia, że obrażenia powstały przy użyciu charakteryzacji, służą delegitymizacji poszkodowanej ludności i manipulowaniu opinią publiczną.
Według analizy przeprowadzonej przez Ligę Przeciw Zniesławieniu (ADL) fałszywe doniesienia sugerujące, że władze izraelskie lub międzynarodowi reporterzy zatrudniają aktorów, błyskawicznie rozprzestrzeniły się na platformach takich jak X i TikTok, by podważać autentyczność potwierdzonych uderzeń. Zamiast odnosić się do weryfikowalnych dowodów kryminalistycznych, takie teorie spiskowe manipulują kontekstem niepowiązanych planów filmowych, medycznych symulacji szkoleniowych czy projektów artystycznych, przedstawiając je jako rzekome dowody fałszerstwa.
Jak zauważa PolitiFact, manipulacja materiałami zza kulis filmów żeruje na nieznajomości standardowych procedur produkcji filmowej wśród odbiorców. Widoczna obecność kamer, blend i charakteryzatorów — będąca czymś naturalnym na planie filmowym — jest fałszywie przedstawiana jako potajemna operacja medialna zdemaskowana na gorącym uczynku. W rzeczywistości profesjonalni dziennikarze telewizyjni dokumentujący skutki uderzeń rakietowych docierają na miejsce wraz ze służbami ratunkowymi, pracując w warunkach ścisłych procedur bezpieczeństwa, a nie reżyserując sfingowane sceny.
Udokumentowane realia ataków rakietowych
Zniszczenia infrastruktury cywilnej w Izraelu wywołane ostrzałem rakietowym są szczegółowo udokumentowane przez źródła bezpośrednie, rejestry medyczne, władze miejskie oraz międzynarodowych korespondentów. Służby ratownictwa medycznego, takie jak Magen David Adom, regularnie publikują bieżące raporty opisujące obrażenia ludności cywilnej, urazy powypadkowe spowodowane odłamkami oraz straty materialne po alarmach rakietowych. Niezależni korespondenci zagraniczni z globalnych agencji prasowych regularnie odwiedzają miejsca uderzeń w południowym i centralnym Izraelu, weryfikując osobiście leje po wybuchach, ślady fali uderzeniowej i odłamków oraz zniszczone domy mieszkalne.
Przypisywanie udokumentowanych zniszczeń rakietowych inscenizacjom teatralnym stanowi całkowite odwrócenie rzeczywistości. Wykorzystywanie niezwiązanych z sytuacją nagrań z planu filmowego do budowania narracji o rzekomych statystach jest celową manipulacją, mającą na celu wymazanie udokumentowanych krzywd i zniekształcenie prawdy o cierpieniu cywilów.